به چه کسانی میگوییم زودرنج؟
در سطح وب فارسی، به دنبال مطالبی برای زودرنج بودن و راهکارهای درمان زودرنجی گشتیم، اما چیزی پیدا نکردیم. برای درست کردن محتوای جذاب و کاربردی در مورد زودرنجی، چندین کتاب خواندیم و مقالات متعدد علمی را بررسی کردیم که همگی به زبان انگلیسی بودند.
در زبان انگلیسی به زودرنج ها به صورت مخفف HSP گفته میشود. این عبارت، مخفف عبارت (The Highly Sensitive Person) و به معنای انسانهای خیلی حساس است.
به کسانی میگوییم زودرنج که احتمالاً تحریکپذیری بیشتری نسبت به دیگران دارند و از نظر ذهنی و حتی فیزیکی، حساسترند. آنها احتمالاً در مقابل انتقادات، زودتر واکنش نشان میدهند، بیشتر میرنجند و شاید بتوان گفت از ظرفیت نقد پذیری و شوخی پایینتری برخوردارند. بهطورکلی میتوان گفت زودرنج ها، آستانه تحمل پایینتری دارند.
ودرنجها چه اسمهای دیگری دارند؟
به زودرنج ها، افراد تحریکپذیر یا Irritable هم گفته میشود. همچنین احتمالاً در اصلاح عامیانه، نازک نارنجی هم نام دارند.
در حالت اول، اعتماد به نفس پایین و تحریکپذیری به اندازه و نرمال است. چنین افرادی در مقابل انتقادات و شوخیها و چنین مواردی، واکنش خاصی نشان نمیدهد و احتمالاً به راحتی از چنین شرایطی عبور میکند.
در حالت دوم، یعنی همزمانی اعتماد به نفس پایین و تحرک پذیری بالا، منجر به نازک نارنجی بودن یا زودرنجی میشود.
در حالت دوم، یعنی همزمانی اعتماد به نفس پایین و تحرک پذیری بالا، منجر به نازک نارنجی بودن یا زودرنجی میشود.
حالت سوم یعنی اعتماد به نفس بالا و تحریکپذیری بالا منجر به ایجاد افرادی لوس و پرخاشگر میشود.
و حالت چهارم هم اعتماد به نفس بالا و تحریکپذیری نرمال که بهترین حالت است و افراد با شهامت چنین وضعیتی دارند.
زودرنجی چه مضرات و آسیبهایی به همراه دارد؟
افراد زودرنج، آسیبپذیرتر از سایر افرادند، البته اگر نتوانند زودرنجی خودشان را کنترل کنند، درصورتیکه بتوانند این زودرنجی را کنترل و مدیریت کنند، در ادامه میبینید که این تهدید به یک فرصت مبدل میشود.
برخی از آسیبهایی که افراد زودرنج متحمل آن میشوند را ببینید:
- افراد زودرنج احتمالاً سطح اضطراب و استرس بالاتری را تحمل میکنند
- افراد زودرنج، از بودن در جمعها اجتناب میکنند و به مرور، تنهاتر میشوند
- افراد زودرنج، تصمیمات غلط بیشتری میگیرند چون نگران حرف دیگران هستند!
- زودرنجها، شروع کننده روابط نیستند و نمیتوانند ارتباطات سالم برقرار کنند
اسخ به دو ابهام و باور غلط در مورد زودرنجها!
ابهام اول: آیا زودرنجی در زنان بیشتر است؟
خیر! پژوهشهای علمی نشان داده نسبت اختلال زودرنجی در آقایان و خانمها به صورت کاملاً مساوی تقسیم شده، یعنی 50-50!
ابهام دوم: آیا زودرنجی فقط در درونگراها وجود دارد؟
خیر! طبق مطالعاتی که در مقالات و پژوهشهای خارجی خواندهایم، میتوان گفت این نسبت 30-70 است. 30 درصد زودرنجها، برونگرا و 70 درصد زودرنجها، درونگرا هستند.
آیا زودرنجی لزوماً چیز بدی است؟
خیر!
افراد زودرنج، افرادی جزئی نگرتر هستند و اتفاقات پیرامونشان را بهتر درک میکنند.
آنها در کار گروهی احتمالاً بهتر عمل میکنند وافرادی دلسوزترند! اما به دلیل زودرنجیشان، کمتر به چشم میآیند؛ بنابراین زودرنجی لزوماً چیز بدی نیست به شرطی که درس تاز آن استفاده کنید. زودرنجی را به یک چاقو تشبیه میکنیم که هم میتوان با آن آدم کشت و هم میتوان کیک تولد برید!
با چاقویتان کیک تولد ببرید…!
دلایل زودرنجی چیست؟ چرا زودرنج میشویم؟
پژوهشهای علمی نشان میدهد تنها حدود 20 درصد از زودرنجی، ناشی از ژنتیک و وراثت است. به احتمال قوی، زودرنجی صفت و اختلالی اکتسابی و ناشی از محیط و الگو گرفتن از دیگران است.
زودرنج بودن کوتاه مدت میتواند ناشی از اتفاقاتی مثل افسردگی، سانحه و اتفاقات تلخ، افسردگی یا حتی دوره PMS مخصوص خانمها باشد.
اما سبک و نوع زندگی هم میتواند در زودرنج شدن انسانها دخیل باشد. مثلاً تحقیقات نشان میدهد که سیگاریها و الکلیها، زودرنجترند و آستانه تحمیل پایینتری دارند.
همچنین شرایطی مثل کم خوابی، خستگی مزمن، فشار کاری و مشاغل پراسترس، میتواند نقش مهمی در زودرنج شدن انسانها ایفا کند.
علت های بروز زود رنجی و حساسیت شدید در فرد
در اختلال های شخصیت مختلف و بیماری های روحی ، حساسیت زیاد و بیش از حد نسبت به موضوعات و مسائل دیده می شود ، اما افرادی نیز هستند که با نداشتن این اختلالات و بیماری ها حساس و بسیار زود رنج هستند.
حساسیت بیش از حد می تواند از نشانه های وسواس فکری یا وسواس یا رفتاری باشد که خود را به این شکل نشان می دهد.در افراد وسواسی حساسیت بیش از حد بیشتر از دیگران بیش از دیگران مشاهده می شود زیرا این افراد با نگاهی وسواسی به مسائل زندگی می نگرند و براساس نظرات خودآنها را ارزیابی می کنند. بر همین اساس هم می گویند
افراد حساس و زود رنجی که مشکل شان به این موارد ارتباطی ندارد، عواملی مانند شیوه تربیتی پدر و مادر، ترتیب و تعداد فرزندان، توجه بیش از حد خانواده یا کم توجهی و نادیده گرفتن کودک در محیط خانه می تواند در فرد چنین احساسی را ایجاد کند.
کسانی که در کودکی بسیار مورد توجه والدینشان بوده اند، در بزرگسالی حساس و زودرنج می شوند. در بعضی مواقع نیز کمبود محبت و بی توجهی والدین سبب حساسیت و زودرنجی کودکان می شود.تعداد فرزندان در خانواده، ترتیب و اختلاف سنی آنها، نحوه برخورد و تربیت والدین، محیط اجتماعی که کودک در آن رشد می کند و عوامل دیگر در ایجاد حساسیت موثر است.
اعتماد به نفس پایین و حساسیت بیش از حد
کمبود اعتماد به نفس حتی می تواند موجب ایجاد حساسیت و زود رنجی هم بشود. حساسیت بیش از حد افراد، به اعتماد به نفس آنها بستگی دارد. پایین بودن میزان اعتماد به نفس، یکی از مهم ترین دلایلی است که می تواند فرد را حساس و زود رنج کند.
نباید فراموش کنیم حساسیت بیش از حد افراد، به اعتماد به نفس آنها بستگی دارد. افرادی که به نوع زندگی و شرایطی خود حساس هستند و خود را پایین تر از دیگران می گیرند توانایی تحمل حرف ها و نظرات دیگران را ندارند و زود رنج و حساس هستند.
کشف منبع ناراحتی
برای کاهش زودرنجی باید منبع ناراحتی را کشف کنید و بدانید دقیقا چه چیزی و از چه طریقی باعث رنجش شما شده است و سپس برای از بین بردن این رنجش فکر کنید که چه کاری باید بکنید. در نظر داشته باشید بسیاری از مسائل پیچیده که سبب عکس العمل های شدید شما می شوند ساده هستند ، پس سخت نگیرید و منبع مشکل را پیدا کنید تا همه چیز ساده تر شود.
پذیرفتن اینکه مسائل بی اهمیت ما را ناراحت می کنند
به جای اینکه از چیزهایی که ما را می رنجانند فاصله بگیریم بیشتر و با دید منطقی به این مسائل فکر کنیم آن وقت است که در می یابیم که این مسائل آن قدر بی اهمیت هستند که نباید باعث رنجش و عکس العمل های عجیب و غریب ما شوند پس درباره ی آنچه آزارتان می دهد صادق باشید.
مهربان و صادق بودن با خودتان
برای آرام کردن احساسات شدیدتان با خود مهربان و صادق باشید و قبول کنید زودرنجید وآن را بپذیرید. هنگامی که حس کردید دیگر از آن احساس ناخوشایند زودرنجی و ناراحتی شدید خبری نیست، با مهربانی و شفقت همه چیز را بازبینی و بررسی کنید، چه چیزی شما را ناراحت کرده و بیاندیشید آیا این موضوع ارزش رنجش و به هم ریختگی شما را دارد.
وسیع کردن دیدِ خود
وقتی از چیزی می رنجید، به چیزهایی مانند دوستان تان، خانواده، سلامتی و… بیندیشید که از وجود آنها در زندگی تان سپاس گزار هستید و سعی کنید چشم انداز عمیق تری از چیزی که ناراحت تان کرده و چیزهایی که خوشحال تان می کند و دوست شان دارید به دست آورید. مثلا اگر از مادرتان رنجیده اید، وجوداو از کار یا حرفی که زده و شما را رنجانده باارزش تر است.
خلاص شدن از شر انرژی های منفی
زودرنجی سبب افزایش تحریک پذیری فرد می شود و سبب می شود که ناخودآگاه با همه چیز و همه کس بجنگیم و دعوا کنیم. فاصله گرفتن از فضایی که باعث رنجش شده و رفتن به پیاده روی یا دویدن مشت زدن به چیزی یا فریاد زدن با صدای بلند، باعث تخلیه هیجانات وکاهش عصبانیت و تخلیه ی انرژی منفی می شود و حال تان را بهتر خواهد کرد.
حساس ها مراقب باشند
افراد حساس و زود رنج نیز خود از طریقه رفتارشان ناراحت می شوند و دوست ندارند اینگونه باشند و سریع از حرفهای دیگران ناراحت شوند به همین دلیل تصمیم می گیرند در خانه بمانند و روابط اجتماعی و رفت و آمد خود را کم و یا حذف کنند تا کسی آنها را ناراحت نکند و از حرفی نرنجند.
اما چنانچه در بخش روانشناسی نمناک می خوانید این کناره گیری و گوشه نشینی فقط اوضاع را وخیم تر می کند و موجب تشدید حساسیت های او می شود. در برخی اوقات نیز سعی بر تغییر رفتارهای اشتباهش دارد اما چون این کار برایش مشکل است، در همان ابتدای کار، پشیمان می شود و دوباره به همان طریق قبل ادامه می دهد؛ یعنی بعد تنهایی و فرار از موقعیت برای کاهش حساسیت و ناراحت شدن، تشدید این مشکل و بدتر شدن شرایط را به دنبال دارد.
این افراد باید برای تقویت اعتماد به نفس شان خود گویی های مثبت داشته باشند و به خود آگاهی و شناخت دقیقی از نقاط ضعف و قوت شان برسند.
از جمع فرار نکنید
افراد حساس از بودن در جمع گریزانند و تنهایی را بیشتر می پسندند . برخی از این افراد به دلیل اینکه در جمعی همواره از تعدادی افراد ناراحتند احساس بدی را تجربه می کنند . این افراد رفته رفته از جمع دور می شوند و تنهایی را ترجیح می دهند و از باقی افراد فاصله می گیرند ، این کارها سبب تقویت طرز فکر و نگرش منفی آنها نسبت به جمع و دیگران می شود و آنها نمی توانند خود را با شرایط و موقعیت های جدید وفق دهند. بنابراین افراد حساس به جای ایجاد توانایی برای رفع مشکل خود، از جمع فرار کنند .
از بهترین شیوه های رفتاری برای این گروه از افراد مواجه شدن با موقعیت است یعنی هنگامی که احساس ناراحتی در حضور در جمع را دارید و یا احساس خوبی از حرف ها و نظرات دیگران ندارید، به جای قطع رفت و آمدهایتان را ، روابط اجتماعی تان را افزایش دهید.
قبل از این مرحله لازم است به شناختی از خودتان برسید و اعتماد به نفس خود را تقویت کنید و مهارت های ارتباطی را بیاموزید و نحوه برخورد در هر رابطه ای را یاد بگیرید . افراد حساس ، قدرت ابراز وجود و توانایی مطرح نمودن حرف ها و نظرات شان را هم ندارند به همین علت احساسات منفی شان افزایش یافته و شرایطشان وخیم تر می شود. این افراد باید تمام رفتارها و حرف های دیگران را به خودشان نسبت ندهند و بدانند بسیاری از حرف ها و رفتارها ی دیگران ارتباطی با آنها ندارد.
دیگران هم باید به آنها کمک کنید
نحوه برخورد اطرافیان افراد حساس و زودرنج نیز بسیار پر اهمیت است ؛ در صورت سخت گیری اطرافیان افراد زود رنج بسیار نراحت می شوند و در صورت که آنها کاری به کارش نداشته باشند، این خصوصیت اخلاقی را تشدید خواهد شد.
لحن و نوع کلام و زبان بدن اطرافیان باید با نیازها و شخصیت فرد تناسب داشته باشد و حرف های آنها باید طوری باشد که در رفتار افراد زودرنج تغییر ایجاد کند و در موقعیت مناسب قرار بگیرد.
برای کمک به تغییر رفتارفرد حساس ، او را در موقعیت قرار دهید و به او کمک کنید که به خوبی موقعیتی که در آن قرار گرفته را درک کند وبپذیرد.
بچه ها را درست تربیت کنیم
شیوه تربیتی پدر و مادر در ایجاد حساسیت در فرزندان تاثیر گذار است. والدین باید فرزندان خود را طوری تربیت کنند که آمادگی رویارویی با فراز و نشیب های زندگی را داشته باشند و واقع نگر باشند. کودکان باید در شرایط اجتماعی طبیعی و عادی قرار بگیرند و نباید در محیطی بسته آنها را پرورش دهیم تا در آینده زندگی اجتماعی موفقی داشته باشیم.
9 راهکار کوتاه مدت و کاربردی برای درمان زودرنجی
با هم راهکارهایی جالب و کمتر شنیده شده برای درمان اختلال زودرنجی را میخوانیم:
جشن بگیر!
احتمالاً فکر میکنید افراد زودرنج، همیشه در رنج و عذاباند، همانطور که در بالا گفتیم، اشتباه فکر میکنید. این افراد به راحتی میتوانند با کنترل و مدیریت زودرنجیشان، این تهدید را به یک فرصت ویژه بدل کنند.
افراد زودرنج، با جزئیات بیشتری اتفاقات و وقایع پیرامون خودشان را درک میکنند. گویی آنها یک نیروی خاص و ویژه دارند که اگر بتوانند بهدرستی از آن استفاده کنند، یک برتری نسبت به دیگران به دست آوردهاند.
بنابراین، توصیه میکنیم با آگاهی به زودرنجیتان، برای خود جشن بگیرید و سعی کنید هرچه زودتر، این تهدید را به یک فرصت ویژه بدل کنید. با ادامه راهکارها همراه باشید:
بپذیر و خودت را سرزنش نکن!
یک راهکار خوب، پذیرش زودرنج بودن است. تا وقتی نپذیرید گه نازک نارنجی و زودرنج هستید، چیزی تغییر نمیکند. از اینکه به زودرنج بودن متهم شوید، نترسید و با آغوش باز بپذیرید که این صفت را دارید. پذیرش، نخستین گام برای بهتر شدن است…
محرکها را کم کن!
همانطور که گفتیم، افراد زودرنج، تحریکپذیرتر و حساسترند. پس یک راه خوب این است که ورودیهایی که تحریکتان میکند را کم کنید. مثلاً شاید بهتر باشد گاهی چشمهایتان را ببندید و یک مدیتیشن آرام و جذاب داشته باشید. به جای اینکه ورودیهای بیشتری به سمتتان هجوم بیاورد، با ریلکس کردن و مدیتیشن، حالتان را بهتر کنید.
سپاسگزاری کن…
توجهتان را هرچه بیشتر از سمت رنجشها و ناراحتیها، به سمت سپاسگزاری و حال خوب هدایت کنید. سپاسگزاری میتواند حسابی حالتان را بهتر کند.
ماشههای رنجش را پیدا کنید
آنچه که می دانید رویش حساستر هستید را کشف کنید و در صورت امکان، به گوش عزیزانتان برسانید. به عزیزانتان بفهمانید که روی چه چیزهایی حساس هستید. مثلاً اگر از شوخی در جمع خوشتان نمیآید، صاف و پوست کنده به دیگران بگویید. یا اگر دوست ندارید کسی در مورد عیوب احتمالی ظاهرتان نظر دهد، به دیگران بگویید. گاهی حرف زدن، نتایج خیلی خوبی به همراه دارد.
یادتان باشد احتیاج، حق به وجود نمیآورد!
این را یادتان باشد که اگر به چیزی نیاز دارید، لزوماً حق ندارید هرطور که دلتان خواست آن را به دست آورید. یک مثال ساده میتواند این باشد که شما احساس میکنید دوست دارید دوستتان در جشن تولدتان حضور داشته باشد، ولی او به هر دلیلی نمیتواند یا نمیخواهد در جشن باشد، این دوست داشتن شما، حقی برایتان ایجاد نمیکند که او را مجبور به انجام این کار کنید. لطفاً این مورد را حسابی در ذهن داشته باشید.
بایدهایتان را کمتر کنید
به جای کلمه باید، از کلمه “دوست دارم” استفاده کنید.
مثلاً:
- باید فلان کار را برایم انجام دهی
- دوست دارم فلان کار را برایم انجام دهی
- باید خواهرم همراهم به جشن تولد دوستم بیاید
- دوست دارم خواهرم در جشن تولد دوستم، همراهیام کند
این تغییر لحن و استفاده از کلمات، میتواند کمک کند تا حس زودرنجی کمتری تجربه کنید.
راهکارهای درمان زودرنجی (بلندمدت)
با چند راهکار بلندمدت و با اثرات طولانیتر هم همراه شوید:
درگیر پروژههای بلندمدت شوید!
وقتی برنامههای بزرگ و هدفهای والاتر برای خودتان داشته باشید، درگیر موضوعات کوچک و زودرنجیهای بیهوده نخواهید شد.
با درگیر شدن در پروژههای بزرگتر، چالشهای بیشتری برایتان پیش میآید، بیشتر رشد میکنید و در نتیجه از نظر ذهنی به فرد قدرتمندتری تبدیل خواهید شد.
عمداً از دیگران سؤال بپرسید
گاهی باید به دل ترس ها و نقطه ضعفها رفت. سعی کنید از اطرافیان خود درباره خودتان سؤال کنید. مثلاً به آنها بگویید: “اگر بخواهی یک نصیحت به من بکنی، چه پیشنهادی داری؟”
شاید برخی از پاسخها، خاطرتان را آزرده سازد، با این حال این کار، کمک میکند تا با نقطه ضعفها و ایرادات خودتان روبرو شوید و اجازه دهید دیگران از شما انتقاد کنند و ظرفیت خودتان را بالا ببرید.
زودرنجیها و احساستان را در آن لحظات بنویسید!
تکنیک آخر به این موضوع اشاره دارد که نوشتن، به شدت به خودآگاهی و بهبود و رفع ایراداتمان کمک میکند. این بار هرموقع رنجیده خاطر شدید، بعد از مدتی کوتاه، احساسی که در آن لحظات داشتید را بنویسید. مثلاً بنویسید که در آن لحظه احساس ترس داشتید، احساس حقارت داشتید، عصبانی و خشمگین بودید یا هر احساس دیگری که داشتید را بنویسید.
میتوانید با جزئیات بیشتری آن لحظات را بنویسید. اینکه زودرنجی شما از کجا شروع شد و به کجا ختم شد.
دوره شهامت، چطور کمکمان میکند زودرنج نباشیم؟
در دوره رفع خجالت، کمرویی و زودرنجی شهامت، تکنیکهای بسیار کاربردی، ساده و البته تست شده قرار دادهایم و به صورت عملی نشان دادهایم که چطور میتوانید اختلالاتی مثل زودرنج بودن، کمرو بودن، خجولی گری و سایر اختلالاتی که باعث کم شدن بازدهی و مؤثر نبودن زندگیمان میشود را رفع کنید.
