وسواس فکری-عملی معمولاً در سن بلوغ یا بزرگسالی آغاز میشود ولی کودکان نیز میتوانند به آن دچار شوند. وسواس فکری-عملی با وسواسها یا اجبارهای شدید و مکرری که باعث پریشانی شدید و اختلال در کارکردهای روزمره میشود، مشخص خواهد شد. در این مطلب با اختلال وسواس فکری-عملی در بچهها آشنا شوید.
اختلال وسواس فکری-عملی
بسیاری از بچهها گهگاه افکاری دارند که آنها را آزار میدهد و ممکن است احساس کنند مجبورند در مورد این افکار کاری انجام دهند، حتی اگر این کارها منطقی نباشد. به عنوان مثال، اگر لباس مورد علاقهٔ خود را نپوشند، ممکن است نگران بدشانسی آوردن باشند. برای برخی از بچهها، فکرها و میل شدید به انجام برخی اعمال همچنان پایدار و مداوم است، حتی اگر سعی کنند آنها را نادیده بگیرند یا آنها را از بین ببرند.
اگر افکار ناخواسته و رفتاری که ناچارند به خاطر آن افکار انجام دهند، مکرراَ اتفاق میافتد، زمان زیادی را به خود اختصاص میدهند؛ چیزی بیش از یک ساعت در روز، در فعالیتهای آنها اختلال ایجاد میکنند، یا آنها را بسیار ناراحت میکنند، ممکن است دچار اختلال وسواس فکری-عملی یا اختلال وسواسی-جبری باشند که آن افکار را وسواس مینامند و رفتارها اجبار نامیده میشوند.
وسواسها»، افکار، تکانشها یا تصاویر تکراری و مداومی هستند که ناخواسته بروز میکنند و اضطراب یا پریشانی چشمگیری در شخص ایجاد میکنند. آنها غالباً غیرواقعی یا غیرمنطقی هستند. همچنین وسواسها تنها نگرانی بیش از حد در مورد مشکلات زندگی واقعی یا مشغولیتهای ذهنی نیستند. «اجبارها»، رفتارها یا مناسک تکراری مانند شستن دست، منظم نگه داشتن چیزها، بررسی کردن دوباره و دوبارهٔ چیزها یا اعمال ذهنی مانند شمارش، تکرار بیصدای کلمات و اجتناب کردن هستند. برای گرفتن تشخیص اختلال وسواس فکری-عملی، وسواسها یا اجبارها باید اضطراب یا پریشانی قابل توجهی ایجاد کنند، یا در روال روتین زندگی کودک، عملکرد تحصیلی، فعالیتهای اجتماعی یا روابط او اختلال ایجاد کنند.
درمان اختلال وسواس فکری-عملی
اولین قدم برای درمان این است که با یک متخصص بهداشت روان برای انجام ارزیابی صحبت کنید. ارزیابی جامع توسط متخصص تعیین خواهد کرد که آیا اضطراب یا پریشانی کودک شامل خاطرات یک واقعهٔ آسیبزاست که واقعاَ اتفاق افتاده، یا اینکه ترس او ناشی از افکار یا عقاید دیگری است.
روان روانشناسان کودک تشخیص میدهند اختلال تیک مبتلا بوده است یا خیر. اضطراب یا افسردگی و رفتارهای مختلکننده نیز ممکن است همراه اختلال وسواس فکری-عملی رخ دهد.
درمانها میتواند شامل رفتاردرمانی و مصرف دارو باشد. رفتاردرمانی، به ویژه رفتاردرمانی شناختی، به کودک کمک میکند تا افکار منفی را به افکار مثبتتر و مؤثرتری تبدیل کند که منجر به رفتار مؤثرتر و کارآمدتری میشود. رفتاردرمانی برای وسواس فکری-عملی میتواند بچهها را به تدریج و در محیطی امن در معرض ترسشان قرار دهد؛ این کمکشان میکند که یاد بگیرند در صورت انجام ندادن آن رفتارها، اتفاق بدی رخ نمیدهد و به این ترتیب، در نهایت اضطراب آنها را کاهش میدهد.
رفتاردرمانی به تنهایی میتواند مؤثر باشد، اما برخی از بچهها با ترکیبی از رفتاردرمانی و مصرف دارو درمان میشوند. خانوادهها و مدارس میتوانند با مشارکت در روند درمان، به بچهها در کنترل استرس کمک کنند و یاد بگیرند که چگونه حامیانه پاسخ دهند بدون اینکه به طور تصادفی احتمال بروز مجدد وسواس یا اجبار را بیشتر کنند.
بیشتر بچههای مبتلا به وسواس فکری-عملی میتوانند با ترکیبی از رواندرمانی، به ویژه تکنیکهای شناختی و رفتاری و داروهای خاصی مثل مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRI) به طور مؤثری درمان شوند. حمایت و آموزش خانواده نیز در موفقیت درمان نقش اساسی دارد. کمک گرفتن از روانپزشک کودک و نوجوان، هم برای درک بهتر مشکلات پیچیدهٔ ایجادشده توسط وسواس فکری-عملی و هم برای دریافت درمان اهمیت دارد.
یشگیری از وسواس فکری-عملی
دقیقاً مشخص نیست که چرا برخی بچهها دچار وسواس فکری-عملی میشوند. احتمالاً یک مؤلفهٔ بیولوژیکی و عصبی در بروز آن وجود دارد و برخی از بچههای مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی دچار سندرم توره یا سایر اختلالات تیک نیز هستند.
برخی مطالعات نشان میدهد که مشکلات سلامت در دوران بارداری و زایمان ممکن است احتمال وسواس فکری-عملی در کودک را بیشتر کند و این یکی از دلایل مهم ضرورت حمایت از سلامت زنان در دوران بارداری است.
