مهارت ارتباطی زوجین چیست؟
مهارت های ارتباطی خوب کلیدهای اصلی هر رابطه موفق هستند زیرا روابط عاطفی به تبادلات کلامی و غیرکلامی بین زوجین بستگی دارد. بیشتر ازدواج ها با ایده موفقیت شروع می شوند و نمیدانند دلیل اول طلاق ارتباط بد آنها است. در مورد والدین و مشارکت ارتباط از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا والدین کودکانی را تربیت میکنند که در آینده بزرگ و بالغ خواهند شد. بچه ها اولین تکنیک های ارتباطی خود را از والدین یا سرپرستان خود می آموزند. سه نوع ارتباط وجود دارد: کلامی ، غیرکلامی و نوشتاری.
مهارتهای ارتباطی همسران
مهارت ارتباطی در رابطه 1: همزمان صحبت نکنید (به حرف های هم گوش دهید!)
ممکن است این کار واضح به نظر برسد اما هنگامی که احساسات بالا می رود، هر کس میخواهد نظر خود را بیان کند و یک مبارزه قدرت ناآگاهانه به نمایش درمیآید که نشان میدهد هیچ کس واقعاً علاقه ای به گفتگو یا نتیجه آن ندارد. لطفاً صحبت یکدیگر را قطع نکنید. وقفه مداوم به این معنی است که شما فکر نمیکنید طرف مقابل حرف مهمی برای گفتن داشته باشد و شما فقط می خواهید راه خودتان را بروید .یک دلیل گفتگو کردن شنیدن دیدگاه یکدیگر است. در برابر تمایل به قطع گفتگو مقاومت کنید.
مهارت ارتباطی در رابطه 2: قبل از صحبت کردن خوب فکر کنید وگرنه پشیمان خواهید شد.
سلیمان پادشاه گفت “یک قلب شنوا به من هدیه بده.”. ممکن است چیزی بگویید که هرگز قابل بازگرداندن نباشد. اگر صحبت حضوری غیرممکن است، ارتباط نوشتاری را امتحان کنید اما لطفاً از اینترنت دور باشید. شما در حال انتقال احساسات شخصی به یکدیگر هستید. جملات کوتاه در قالب پیام متنی برای همدیگر ارسال کنید. نامه یا یادداشت بنویسید. با این حال، ارتباط در زمان واقعی بهتر است. لطفا واضح و شفاف صحبت کنید وقتی شفاف صحبت نمیکنید مجبور میشوید که فریاد بزنید. فریاد زدن عبارت “دوستت دارم” مجاز است. به یاد داشته باشید، شما واقعاً یکدیگر را دوست دارید.
مهارت ارتباطی در رابطه 3: به یکدیگر اهمیت بدهید
هنگام برقراری ارتباط با همسر یا شریک زندگی خود، بسیار مهم است که این مورد فراموش نکنید که ارتباطات باعث میشود که پیوند رابطه محکمتر شود. خود را به جای شخص مقابل قرار دهید. سعی کنید بفهمید که چرا ممکن است آنها این احساس را داشته باشند. آیا آنها به تمامی حقایق آگاهی دارند؟ آیا آنها فقط خواستار توجه شما هستند؟ صرف نظر از این موارد، با احساسات آنها طوری برخورد کنید که انگار مهم هستند.
به عنوان مثال، شریکتان از دعوت نشدن به یک رویداد اجتماعی که برای او مهم بود ابراز نگرانی میکند. از طرف دیگر شما هم فکر می کنید همه چیز احمقانه است. از بیان افکارتان در مورد بی اهمیت بودن مسئله خودداری کنید و با شریک خود همدردی کنید. “من می دانم که این رویداد برای تو مهم بود اما سعی کنیم بفهمیم چرا ما دعوت نشده ایم تا بتوانیم به رویداد بعدی یا یک رویداد مشابه دیگر دعوت شویم.” ممکن است هرگز این اتفاق نیفتد اما او شما را به خاطر این همدلی دوست خواهد داشت. اینها چیزهای کوچکی هستند که در روابط اهمیت دارند.
مهارت ارتباطی در رابطه 4: بایکدیگر منصفانه رفتار کنید
لطفاً مراقب زبان و گفتار خود باشید. یکی از مواردی که ارتباط موثر را از بین میبرد عنوان کردن یا یادآوری اتفاقی است که مدتها پیش رخ داده است. خصوصاً وضعیتی که حل شده یا بخشیده شده است. لطفا سعی کنید از بیان کلمات “تو” و “تو همیشه” خودداری کنید. این کلمات مطمئناً مکالمه شما را به سمت منفی سوق می دهد. به جای آن اسم شریک زندگیتان را با عشق و محبت صدا بزنید. این روش عصبانیت را کم می کند. لحن مکالمه را تغییر می دهد.
مهارت ارتباطی در رابطه 5: لطفا با دلیل صحبت کنید
یک قاعده کلی در بین زوج های متأهل این است که می توانید در مورد مشکل خود سوال بپرسید اما اگر نمی توانید آن را ثابت کنید پس باید آن را رها کنید. به عبارت دیگر، اگر مدرکی وجود ندارد، پس در مورد آن بحث نکنید. سوءظن یک چیز است اما متهم کردن فرد موضوع دیگری است. بسیاری از زوجها از متهم شدن به خیانت خسته می شوند. بسیاری از خیانتکاران ادعا می کنند که همیشه متهم به خیانت می شدند، بنابراین تصمیم گرفتند که واقعاً این کار را انجام دهند. طبیعی است که وقتی عشق زندگیتان می آید کمی حسادت کنید اما هر بار که حسادت می کنید، بیان کردن آن طبیعی نیست. تحقیق محتاطانه مجاز است اما بدون اطمینان تهم زدن مجاز نیست.
مهارت ارتباطی در رابطه 6: لطفا با صمیمیت و صداقت صحبت کنید
مکالمه بین دو نفر است. پس سکوت کردن مجاز نیست. نقطه مقابل عشق نفرت نیست بلکه بیتفاوتی است. وقتی همسرتان با شما صحبت می کند، بدون هیچ انگیزه پنهانی با او صحبت کنید. با شفافیت و صداقت ارتباط برقرار کنید. برای شفاف شدن مسئله سوال بپرسید. اگر مشغول هستید، زمانی را مشخص کنید که برای هر دوی شما مناسب است. محل مکالمه را بدون هیچ حرفی ترک نکنید یا اینکه به حرف ها گوش دهید و پاسخی ندهید. یادتان باشد شما با هم در این رابطه هستید.
مهارت ارتباطی در رابطه 7: رفع مشکل از طریق مشاهدات
یکی از راه های برقراری ارتباط این است که صحبت های همسرتان را بشنوید. دو نفر در رابطه ترس ها، اهداف، ارزش ها و رویاها یکدیگر را می شناسند. هیچ کس نباید شریک زندگی شما را بهتر از شما بشناسد، بنابراین، از آن به نفع خود استفاده کنید و شرایط را مشاهده کنید. بعضی از افراد خودشان را بهتر نشان می دهند یا بهتر می توانند ارتباط برقرار کنند. به عنوان مثال، ریتا میدانست شوهرش که یک مدیر تبلیغات است، می خواهد ظاهری جدید داشته باشد. او چند کیلو اضافه وزن داشت، بنابراین او فکر کرد که شوهرش نگران وضع ظاهرش خودش است. او فکر کرد که شوهرش می خواهد برای او جذابیت بیشتری داشته باشد اما بعد از دیدن شوهرش که دنبال خرید لباس آنلاین بود، متوجه شد که او می خواهد یک ظاهر جدید داشته باشد زیرا او فکر کرد که استایل ظاهرش از مد افتاده و در محیط کار با همکاران جوانترش او را در شرایط نامطلوبی قرار می دهد. در واقع این مشکل هیچ ارتباطی با رابطه آنها نداشت. ریتا یک استایلیست(طراح سبک) استخدام کرد که مشکل همسرش را برطرف کند.
مهارت ارتباطی در رابطه 8: زبان بدن یک تکنیک ارتباطی غیر کلامی است
بااینکه زبان بدن تکنیکی است که باید مشاهده شود، اما خودش با صدای بلند صحبت می کند. هنگامی که همسرتان در حال صحبت است، نگاه کردن به چشمان او به این معنی است که شریک زندگی شما توجه کاملی به شما دارد. خم شدن به جلو، به این معنی است که شما به آنچه آنها می گویند علاقه مند هستید، منحرف کردن تماس چشمی نشانگر عدم صداقت است. زبان بدن شریک زندگی خود را بیاموزید.
به عنوان مثال، مایکل فهمید که لیزا برای هر یک از حالاتش پیاده روی های مختلفی دارد. هنگامی که او مشغول بود، یک پیاده روی داشت، هنگامی که او عصبانی بود یک پیاده روی داشت، و هنگامی که آرام بود یک پیاده روی کاملا متفاوت داشت. مایکل اغلب برای درک خلق و خوی و انتخاب وقت مناسب برای گفتگو با او، به زبان بدن او توجه می کرد. هنگام برقراری ارتباط با شریک خود زبان بدن او را نادیده نگیرید زیرا به این ترتیب می توانید تشخیص دهید که آیا او شما را درک می کند، با شما موافق است یا مخالف است.
مهارت ارتباطی در رابطه 9: به موافقت ها و مخالفت ها احترام بگذارید
این واقعیت که هر دو در یک تیم هستید و هیچ دلیلی برای تحقیر یکدیگر یا جنگ وجود ندارد را فراموش نکنید زیرا همیشه مسئله دیگری در آینده وجود خواهد داشت. زوجهایی که یاد می گیرند با هم مشکلات را حل کنند، موفقترین زوج ها هستند. هر مشکلی قابل حل نخواهد بود زیرا شما و همسرتان افرادی هستید که گهگاه نظرات متفاوتی خواهید داشت. درک کنید که رابطه از هر مشکلی مهم تر است. علاوه بر این، با اعتماد داشتن، به شریک زندگی خود احترام بگذارید.
شری و همسرش مایک، ده سال در مورد نامزدهای سیاسی هرگز موافقتی نداشتند. این کار کمی شبیه ورزش بود و نمی خواستند نامزد انتخاباتی طرف مقابل برنده شود. با این حال، در پایان انتخابات، آنها بدون توجه به مسائل سیاسی، همیشه در یک تیم بودند.
مهارت ارتباطی در رابطه 10: شاهد یا کمک از شخص سوم
بسیاری از زوجین برای گرفتن یک تصمیم مهم به دنبال یک مشاوره، یک دوست معتمد یا یکی از اعضای خانواده هستند. این ایده بدی نیست. شخص سوم ممکن است دیدگاه متفاوتی برای وضعیت ایجاد کند. فقط مطمئن شوید که فرد معتمد است و شرایط لازم را برای کمک به شما در حل این مشکل دارد.
به عنوان مثال، ژانت دوست داشت شوهرش کمتر سنتی باشد. عقایدش درباره نقش زنان در ازدواج بسیار قدیمی بود. او هرگز ظرفی را نمیشست و یا کارهای خانه را انجام نمی داد. ژانت کار می کرد. او و باب به تازگی صاحب یک نوزاد جدید شده بودند. ژانت احساس کرد که به کمک بیشتری از طرف باب نیاز دارد. او موافقت نکرد. ژانت برای کمک به نزد پدر باب رفت. او با باب گفتگو کرد و تجربیات خودش را از تغییر دیدگاه هایش درباره نقش یک مرد در خانواده با او به اشتراک گذاشت. پس از آن، باب شروع به كمك كرد.
در نتیجه، برقراری ارتباط موثر یکی از مهارتهای برتر است که زوجین می توانند برای بهبود رابطه یا ازدواج خود بیاموزند. این مهارت های ارتباطی بین فردی ارتباط کلامی، غیرکلامی و نوشتاری است. از میان 10 روش برتر ارتباطی موثر برای زوجین گوش دادن، جنگ عادلانه، دستیابی به حقایق، مراقبت، صداقت، احترام گذاشتن، مشاهده، به دست آوردن مداخلات شخص ثالث و مشارکت فعال مهم است.
عوامل مؤثر بر ارتباط همسران
افزایش روزافزون اختلافات و تعارضات زناشویی و خطر بروز جدایی زوجین، موجب شده است تا محققان حوزه ی خانواده، راه کارهایی برای کمک به زوجین ارائه دهند؛ راه کارهایی که به مدد آن ها، همسران بتوانند در جهت تحکیم این پیوند مقدس بکوشند. یکی از راه کارهای مهم و اساسی که در آثار و منابع علمی به چشم می خورد، تجهیز زوجین به مهارت های مشارکت در گفت وگو یا مهارت های ارتباطی است.
این نوشتار با تأکید بر تأثیر مهارت های ارتباطی بر موفقیت زوجین، مقدمه ای از مباحث اصلی؛ یعنی مهارت های مشارکت در گفت وگوست. مهارت های مشارکت در گفت وگو به سه مهارت صحبت کردن، گوش کردن و مهارت ارتباط غیر کلامی تقسیم می شود که در شماره های بعدی به تفصیل، به هر یک از اصول این مهارت ها پرداخته می شود.
اهمیت یادگیری مهارت های ارتباطی توسط همسران
ارتباطات میان فردی، مبنای اولیه ی پیوند با دیگران را تشکیل می دهد. ارتباطات مؤثر، موجب شکوفایی افراد و بهبود کیفیت زندگی می شود؛ این در حالی ست که ارتباطات غیر مؤثر، مانع شکوفایی و حتی ابزاری برای سلب آسایش و آرامش روان انسان است. به صراحت می توان گفت که یکی از موارد اساسی خوش بختی انسان، ارتباطات میان فردی وی است؛ حال اگر هدف ارتباط، کسب آرامش در کنار همسر و در زندگی مشترک باشد، «ارتباط» به خون حیات بخش زندگی مشترک تبدیل می شود و در کیفیت زندگی زناشویی، نقش تعیین کننده ای می یابد. در این میان مجهز بودن همسران به مهارت های ارتباطی مایه ی سازگاری و رضایت آن ها می شود و عدم آگاهی نسبت به این مهارت اساسی، به بروز بسیاری از سوءتفاهم ها، تعارض ها و تنش های میان زوجین می انجامد.
بررسی زندگی همسران موفق و ناموفق نشان می دهد که «چگونگی ارتباط»، یکی از وجوه مهم در تمایز میان این دو گروه است. زندگی مشترک تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می گیرد که پاره ای از آن ها ممکن است زوجین را به طرف اختلاف و درگیری، طلاق عاطفی و حتی طلاق رسمی سوق دهد.
تحقیقات مختلف نشان داده است که یکی از عوامل مشکل ساز، اختلال در ارتباط، یا به عبارتی اختلال در فرایند تفهیم و تفاهم است. براساس گزارشی که توسط آژانس مشاوره ی آلمان در سال1970تهیه شده است، مشکل اصلی 87 درصد زوج های شرکت کننده در پژوهش، «مشکل ارتباطی» بوده است.
خوش بختانه، برقراری ارتباط مؤثر، مهارتی است که می توان آن را فرا گرفت و این نشریه در صدد است برای آموزش مهارت های ارتباطی به مخاطبان و خوانندگانش گام برداشته و همسران را به بازنگری در روابط شان سوق دهد.
اهمیت فزاینده ارتباط زوجین در سایر ابعاد اجتماعی
برای توضیح اهمیت ارتباط زوجین و تأثیر اجتناب ناپذیر آن بر جنبه های مختلف زندگی، نگارنده ی این سطور، این مهم را با نظریه ی «سلسله مراتب نیازها» از «آبراهام مزلو» بنیان گذار روان شناسی انسان گرا، آمیخته است تا اهمیت آموزش مهارت های ارتباطی به همسران برای خوانندگان، ملموس تر شود.
به اعتقاد مزلو، نیازهای آدمی از یک سلسله مراتب برخوردار است که رفتار افراد در لحظات خاص تحت تأثیر این نیازها قرار می¬گیرد. به عقیده ی وی هنگامی که ارضای هر یک از نیازها آغاز می شود، تغییر در انگیزش فرد رخ می دهد و به جای نیازهای قبل، سطوح دیگری از نیاز، اهمیت یافته و محرک رفتار می شود، نیازها به ترتیب تا پایان سلسله مراتب نیازها اوج گرفته و پس از ارضا، فروکش کرده و نوبت به دیگری می رسد. در این نظریه، نیازهای آدمی در پنج طبقه قرار داده شده اند که به ترتیب عبارتند از:
1. نیازهای زیستی: نیازهای زیستی در اوج سلسله مراتب قرار دارند و تا زمانی که ارضا نشوند، بیشترین تأثیر را بر رفتار فرد دارند. نیازهای زیستی، نیازهای آدمی برای حیات هستند؛ یعنی خوراک، پوشاک، و مسکن. تا زمانی که این نیازها به حدّ کافی ارضا نشوند، عمده فعالیت های شخص، احتمالاً در این سطح بوده و بقیه ی نیازها، انگیزش کمی ایجاد خواهد کرد.
2. نیاز به ایمنی: نیاز به رهایی از وحشت، تأمین جانی و عدم محرومیت، از نیازهای اساسی است؛ به عبارت دیگر نیاز به حفاظت از خود در زمان حال و آینده.
3. نیازهای اجتماعی یا نیاز به احساس تعلق و محبت: انسان موجودی اجتماعی است و هنگامی که نیازهای اجتماعی اوج می گیرد، برای روابط معنی دار با دیگران می کوشد.
4. نیاز به احترام: این احترام قبل از هر چیز، نسبت به خود است و سپس قدر و منزلتی که توسط دیگران برای فرد ایجاد می شود. مزلو معتقد است اگر آدمیان نتوانند نیاز خود به احترام را از طریق رفتار سازنده برآورند، ممکن است برای ارضای نیاز به جلب توجه و مطرح شدن، به رفتار خراب کارانه یا نسنجیده دست بزنند.
5. خودشکوفایی: یعنی شکوفا شدن تمامی استعدادهای پنهان آدمی، حال این استعدادها هر چه باشد و در هر زمینه ای که باشد. از نظر مزلو، شکوفا شدن یعنی آن چه انسان می تواند باشد، بشود.
این نظریه به شکل یک هرم ترسیم شده است. در پایین این هرم نیازهای اولیه قرار می گیرند و اساسی ترین نیاز که در این نظریه در رأس هرم قرار می گیرد، با عنوان «خودشکوفایی» کامل ترین و آرمانی ترین نیاز انسان قلمداد شده است.
بنابراین نظریه ی علمی، در ازدواجی که زوجین مجهز به دانش مهارت های ارتباطی باشند و آن را در زندگی زناشویی به کار گیرند، می توانند بالاترین سطوح نیازهای یک دیگر را (نظیر نیاز به احساس تعلق، نیاز به احترام و خودشکوفایی) در سایه ی احترام و تقدیم آرامش به یک دیگر فراهم کنند.
مطابق آموزه های دینی می توان خودشکوفایی را معادل صعود به کمال انسانی و یا حداقل زمینه ی صعود به کمال دانست. شاید به این دلیل است که پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: «آن که همسری ندارد مسکین و بیچاره است، حتی اگر ثروتمند باشد.»
در توضیح این حدیث، می توان گریزی به نظریه ی مزلو زد و این گونه گفت که ثروت شاید بتواند نیازهای اولیه نظریه مزلو، مانند نیازهای زیستی یا نیاز به ایمنی را برآورده کند؛ اما سطوح بالاتر نیازها، با ازدواج روشن بینانه، تحقق کامل تری می یابد. در سایه ی ازدواج و همراهی همسر آرامش گر، این نیازها پیوسته ارضا می شود و به محقق شدن خودشکوفایی انسان می انجامد، در حالی که بدون ازدواج و با داشتن بیشترین ثروت، والاترین مشاغل و حتی بهترین و صمیمی ترین دوستان هم، کمتر می توان نیازهای بالایی هرم مزلو را ارضا کرد.
در قرآن کریم، ارتباط همسران بر اساس صلح و آشتی و هم نوایی، توصیه شده تا زمینه های بروز تنش و نزاع در بین آن ها کاهش یابد. در قرآن، معاشرت پسندیده با همسر حتی در جایی که وی مورد علاقه فرد نباشد، سفارش شده و سبب برخورداری از «خیر کثیر» به شمار آمده است. خیر کثیری که از ناحیه ی سازگاری با همسر، نصیب فرد می شود، زمینه ی خودشکوفایی وی را فراهم می سازد.
تعالی نفس و خودشکوفایی انسان، دستاورد ارزشمند ازدواج موفق است و موفقیت در ازدواج، بدون تجهیز زوجین، به دانش ارتباطی ممکن نخواهد بود. آرامش حاصل از ارتباط زناشویی، ضمن زمینه سازی برای تعالی نفس و خودشکوفایی انسان، پیامدهای دیگری نظیر سلامت روان، هدفمندی در زندگی، افزایش اعتمادبه نفس، کاهش افسردگی و احساس حقارت، کاهش پوچ گرایی، افزایش امید، تربیت فرزندان موفق در خانواده ی موفق و… را در پی خواهد داشت که هر یک از این موارد و نتایج، چندین کارکردهای اجتماعی مؤثر دارند که در مجموع، افزایش «نشاط اجتماعی» را موجب می شوند.
در جامعه ای که خانواده ها و زوجین، «واگرایی» را به جای «هم گرایی» تجربه می کنند، بیشترین توان افراد صرف برطرف کردن اندوه و ناراحتی می شود و فرصتی برای تولید و توسعه باقی نمی ماند.
بنابراین توجه به کانون خانواده و در پی آن، توجه به مهارت های ارتباطی زوجین از سوی نهادهای اجتماعی، بسترهای توسعه ی پایدار کشور را فراهم می کند؛ به این ترتیب که انسان بانشاط و باانگیزه، که آرامش روانی دارد به تکامل درونی خود می اندیشد و چنین انسانی پویا، زبانش گویا و استعدادش شکوفا می شود و این یکی از عوامل بسترساز توسعه ی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور است.
در چنین جامعه ای، کاهش نابسامانی های خانوادگی، ناهنجاری های اجتماعی و افزایش سلامت جسمی و روانی اعضای جامعه؛ یعنی شاخص های اصلی توسعه، ارمغان پویایی و تکامل درونی افراد جامعه خواهد بود که این مهم، برآیند ازدواج های موفق و خانواده های موفق است.
مهارت های ارتباطی یا مهارت های مشارکت در گفت وگو چیست؟
از مهارت های مشارکت گفت وگو زیر عنوان بزرگ تری بحث می شود که آن را «مهارت های زندگی» می نامند. مهارت های زندگی عبارتند از مجموعه ای از توانایی ها که زمینه ی سازگاری و رفتار مثبت و مفید را فراهم می آورد. این توانایی ها، فرد را قادر می سازد تا مسئولیت های نقش اجتماعی خود را بپذیرد و بدون لطمه زدن به خود و دیگران، با خواست ها، انتظارات و مشکلات روزانه، بویژه در روابط بین فردی، به شکل مؤثری روبه رو شود. فقدان این مهارت ها موجب می شود فرد در برابر فشارها، به رفتارهای غیرمؤثر و ناسازگارانه روی آورد.
منظور از مهارت های ارتباطی زوجین، مهارت های مشارکت در گفت وگو است. این که زوجین بتوانند گفته های خود را به شکلی مؤثر و قابل فهم بیان و متقابلاً صحبت های دیگری را به دقت گوش داده و برداشت صحیحی از آن داشته باشند، مهارت های خاصی را می طلبد؛ که به آن «مهارت های مشارکت در گفت وگو» یا مهارت های ارتباطی گفته می شود. مهارت های مشارکت در گفت وگو همان طور که قبلاً ذکر شد، خود به سه دسته تقسیم می شوند: مهارت صحبت کردن؛ مهارت گوش دادن؛ مهارت ارتباط غیرکلامی.
عوامل مؤثر بر ارتباط زوجین
ارتباط در ساده ترین مفهوم، ارسال و دریافت پیام است. این پیام می تواند افکار، عقاید، احساسات، آرزوها و نیازهای طرفین ارتباط باشد. ارتباط مؤثر همسران، ارتباطی است که در آن هر یک از زوجین، پیام یک دیگر را همان طور که منظور طرف مقابل است، دریافت کنند. عوامل مؤثر بر ارتباط یا آن چه سبب برقراری ارتباط نادرست و ناقص زوجین می شود، به عوامل زیادی بستگی دارد که می تواند هم بر ارسال و هم بر دریافت پیام اثر بگذارد. این عوامل عبارتند از:
الف) پیش زمینه ها
پیش زمینه ها یعنی یادگیری الگوهای ارتباطی که انسان، قبل از ازدواج و یا پس از آن، آن ها را یاد گرفته است و بر روابط او با همسرش اثر می گذارد.
نویسندگان کتاب «مهارت های ازدواج و ارتباط زناشویی کارآمد» معتقدند: یکی از راه های شناخت مردم، مشاهده ی تعامل آن ها با والدین و دیگر اعضای خانواده است و نوع رفتاری که در خانواده ی اصلی فرد، مشاهده می کنیم اطلاعات زیادی برای درک و پیش بینی چگونگی ارتباط او در دوران بعد از ازدواج در اختیار ما قرار می دهد. آن ها توضیح می دهند که اگر خانواده ی فرد، به صورت راحت و صادقانه با هم ارتباط برقرار کنند، آن فرد نیز احتمالاً بعد از ازدواج به همان شکل ارتباط برقرار خواهد کرد و از طرف دیگر، اگر خانواده ی اصلی شخص، پر از اختلاف و تعارض باشد، احتمالاً وی نیز همان الگو را در ارتباط زناشویی به کار خواهد گرفت.
نویسندگان کتاب مذکور، با مطرح کردن ضرب المثل «میوه ی سیب»، دور از درختش به زمین نمی افتد، معتقدند: «نگرش ها و رفتارهای افراد، معمولاً تفاوت زیادی با شجره ی خانوادگی آن ها نخواهد داشت، گرچه انسان، قدرت تشخیص و تغییر آن چه را در خانواده ی خود آموخته است، دارد.»
کتاب، والدین، دوستان، رسانه های گروهی و نیروهای بی شماری بر سازگاری زوجین تأثیر می گذارند و البته نقش والدین و الگوی ارتباطی والدین بسیار تأثیرگذار است. با مطرح کردن تأثیر الگوی ارتباطی والدین بر زندگی زناشویی فرزندان، همسران را به بازنگری در روابط خود، تشویق می کنیم. یادگیری مهارت های ارتباطی خانوده های کنونی را مستقیماً و خانواده های آینده را به طور غیرمستقیم به سوی کیفیت بخشی در روابط سوق می دهد.
ب( تفاوت های جنسیتی
بین سبک ارتباطی مردان و زنان، تفاوت هایی وجود دارد که نشناختن آن، می تواند موجب بروز سوءتفاهم و اختلاف شود. برخی از تفاوت های مهم این گونه اند:
مردان در گفت وگوها، کم تر گوش می دهند و بیشتر روی پاسخ دادن و صحبت کردن تمرکز دارند. مردان اطلاعات شخصی کمی را درباره ی خود بیان می کنند، در حالی که زنان هم بیش تر درباره ی مسائل شخصی خود صحبت می کنند و هم بهتر گوش می دهند.
مردان تمایل کمتری به صحبت کردن درباره ی احساسات خود، بویژه احساسات منفی دارند؛ ولی زنان، پس از تجربه ی احساسات منفی، تمایل دارند درباره ی آن ها صحبت کنند و از این طریق احساس کنند مورد علاقه اند.
مردان به هنگام بروز مشکل تمایل دارند با سکوت به دنبال راه حل باشند و صحبت در این باره را بی فایده می دانند، ولی اغلب زنان تمایل دارند ابتدا درباره ی مشکل و احساسات خود با همسران شان صحبت کنند و سپس به حل آن بپردازند.
زنان برای افزایش صمیمیت و نزدیکی، تمایل دارند درباره ی هر کاری که انجام می دهند و هر اتفاقی که در طول روز افتاده است، با همسرشان صحبت کنند. اما مردان چنین تمایلی را نشان نمی دهند و صحبت درباره ی جزئیات و مسائل کم اهمیت را خسته کننده و بیهوده می دانند.
اما این که چرا این تفاوت ها وجود دارد، باید پاسخ کلی را در نقش های جنسیتی متفاوت جستجو کرد. مردان به طور معمول برای رقابت، کسب قدرت و استقلال تربیت می شوند و در روابط خود از جمله روابط زناشویی نیز خواهان استقلال و قدرت هستند؛ ولی زنان بیشتر به سمت صمیمیت و همدلی گرایش دارند تا قدرت و استقلال.
از آن جا که مسأله ی تفاوت های جنسیتی می تواند بسیاری از تفاوت های زنان و مردان را در سبک های ارتباطی توجیه کند، بر هر زوجی فرض است که به این گونه تفاوت ها توجه و خویش را برای آموختن خصوصیات روان شناختی خود و جنس مخالف یاری دهد. به این ترتیب زنان می توانند بعضی تفاوت ها را بپذیرند، بدون این که آن را ناشی از تمایل نداشتن مردان برای صمیمیت و همدلی ببینند و مردان نیز می توانند از زنان بیاموزند که صمیمیت، تهدیدی برای استقلال و آزادی شخصی آن ها نیست.
ج( وضعیت خُلقی و هیجانی
وضعیت خُلقی و هیجانی، تأثیر زیادی بر ارتباط می گذارد. وقتی زوجین در وضعیت خلقی منفی مثل عصبانیت، نگرانی، اضطراب، غم و خستگی قرار می گیرند، بیشتر احتمال دارد که حرف ها و کارهای همسرشان را به صورت منفی دریافت کرده و حرف های معمولی و حتی مثبت همسر را نیز به اشتباه درک کنند. بهترین کاری که همسران می توانند در این شرایط انجام دهند، آن است که وقتی در وضعیت خُلقی خوبی نیستند و یا روز بدی داشته اند، به آن اعتراف کنند.
د( باورها و انتظارات
باورها و شناخت های زوجین در نحوه ی ارتباط آن ها بسیار تأثیرگذار است. باورها و طرح واره های غیرمنطقی بر هم زننده ی کارکرد خانواده و سازگاری زناشویی هستند. مسلماً باورهای مثبت درباره ی خود و زندگی به ارتباطی می انجامد که شادی و رضایت را به همراه می آورد و باورهای منفی، یأس، سرخوردگی و خشم را به دنبال دارد. برخی باورها و نگرش های نادرست، دقیقاً رابطه ی زناشویی را نشانه می رود و مهارت های مشارکت در گفت وگو را بی اثر می سازد. بعضی از این نگرش ها که می تواند در رابطه ی زناشویی و گفت وگوی آن ها خدشه وارد کنند، از این جمله اند:
همه ی مردها (یا همه ی زن ها) غیرقابل اعتماد هستد. حق با من است. بنابراین لازم نیست به حرف های او گوش دهم، چون چیزی که من می گویم درست است!
او باید بداند من چه می خواهم و چه احساسی دارم. بنابراین لازم نیست درباره ی احساسات و خواسته هایم به او بگویم، بعد از این همه مدت، باید من را شناخته باشد، این که مرتب از خواسته هایم بگویم، چه فایده ای دارد! من می دانم که او چه فکر و احساسی دارد. بنابراین نیت اصلی حرف ها و رفتارش را می دانم و لازم نیست از او بپرسم که چرا فلان حرف را زد و یا فلان رفتار را انجام داد.
به طور معمول موارد بالا یکی از منابع اصلی اختلاف های زناشویی است؛ بویژه مورد آخر که «ذهن خوانی» نامیده می شود، موجب بروز بسیاری از سوءتفاهم ها می شود.
