مهارت تصمیم گیری چیست؟ انواع و روش تقویت آن:
مهارت تصمیم گیری یکی از بهترین مهارت هاییست که هر کسی می تواند داشته باشد. شما در زندگی تان بارها و بارها برای مسائل مختلف تصمیم می گیرید. در زندگی شخصی و شغلی تان بارها با مواردی روبرو می شوید که باید درباره آنها تصمیم بگیرید. بیایید با هم به مهارت مهم تصمیم گیری نگاهی بیندازیم.
مهارت تصمیم گیری چیست؟
مهارت تصمیم گیری توانایی شما در انتخاب یک گزینه از بین دو یا چند گزینه موجود است. در این مهارت که نوعی مهارت حل مسئله محسوب می شود از سه روش اصلی برای تصمیم گیری در مورد یک موضوع استفاده می شود: استفاده از شهود، استدلال و یا ترکیبی از هر دوی اینها.
شهود پاسخ پیش فرض شما نسبت به مسئله یا همان ندا و احساس درونی تان هنگام بروز مشکل یا گرفتن تصمیم است. این واکنش اولیه ناشی از ترکیب چیزهاییست که شما آنها را از قبل یاد گرفته اید و یا برگرفته از تجربیات و نظرتان درباره آن موضوع است؛ بنابراین شهود در هر فردی با افراد دیگر متفاوت است. استفاده از شهود به شما این امکان را می دهد که تصمیمتان را بر اساس تجربیات زندگی تان بگیرید، برای همین شهود در واقع یک فرایند ذهنی محسوب می شود.
تصمیم گیری از جمله مهمترین مهارتهای زندگی است که مسیر و هدف انسانها را شکل میدهد. همه ما میدانیم که موفقیت و پیشرفت ما تحت تاثیر مستقیم تصمیمهای خوب است. برای تصمیمگیری درست و خوب باید معنا و مراحل تصمیم را بدانیم و از تصمیمات بد گذشته مان درس بگیریم
روند شهودی به معنی استفاده از شهود یا ندای درونی است. شهود ریشه در واقعیت ندارد بلکه بر اساس درک و برداشت شما است. روند استدلالی یعنی از شواهد و جمع بندی اطلاعات و آمار موجود در زمینه مورد نظر استفاده شود. به خاطر داشته باشید که شهود روش قابل قبولی برای تصمیم گیری است، اما عموما برای تصمیمات ساده یا سریع مناسبتر است. تصمیمات پیچیدهتر باید با روشی رسمیتر و ساختار یافتهتر اتخاذ شوند، که معمولا شامل هر دو روش شهودی و استدلالی میشود.
در تصمیمگیری با چه چیزهایی مواجه هستیم؟
انسان در طول زندگی خود و در تمام حوزهها مانند مسائل مالی، شغلی، عاطفی و مدیریتی نیاز به تصمیم گیری دارد. اما تقریبا تمام افراد هنگام تصمیمگیری چالشهای زیر را تجربه میکنند:
- همیشه تعدادی گزینه وجود دارد و فرد برای انتخاب هر کدام از آنها مردد میشود.
- افراد اغلب نمیدانند چه زمانی برای تصمیم گیری مناسب است. آیا میتوانند آن را به تعویق بیاندازند؟
- پذیرش مسئولیت انتخابها و تصمیمات اغلب فکر و ذهن افراد تصمیم گیرنده را درگیر میکند.
- گاهی ذهن در انتخاب بهترین تصمیمات دچار خطای شناختی میشود.
- ممکن است بین تصمیم گیری شهودی و یا استدلالی مردد شوند.
- گاهی ممکن است فرد تصمیمی را بگیرد و برخلاف آن عمل کند.
- چرا گاهی احساس میکنیم نمیتوانیم درست تصمیم بگیریم؟
- گاهی افراد در شرایط سخت و حساس، احساس میکنند نمی توانند به خوبی تصمیم بگیرند. زیرا در شرایط بحرانی اعتماد به نفس خود را از دست میدهند. گاهی نیز به خاطر تصمیمهای اشتباهی که در گذشته گرفتهاند نمیتوانند به خود اعتماد کنند. همین امر موجب شک و تردید فرد شده و فرد احساس میکند قدرت تصمیم گیری خود را از دست داده است.
نواع مهارت تصمیم گیری
برای گرفتن یک تصمیم درست باید انواع آن را بشناسیم. در ادامه با انواع تصمیم گیری آشنا خواهیم شد:
1. تصمیمگیری احساسی
در تصمیمگیری احساسی، این عواطف و هیجانات هستند که نقش تعیین کننده دارند. در حقیقت افراد فکرشان را تعطیل میکنند و به حرف دلشان گوش میکنند. در این نوع تصمیم گیری از آینده نگری خبری نیست و مسلما عواقب و مشکلاتی به دنبال خواهد داشت. بهتر است در چنین شرایطی حتما با افراد معتمد و یا متخصص موضوع را در میان بگذارید.
2. تصمیم گیری اضطراری
بعضی افراد در شرایطی که مجبورند تصمیم بگیرند دچار اضطراب میشوند. تعارض بین این انتخابها و اضطراب، گاهی به قدری نفسگیر و غیرقابل تحمل میشود که فرد نمیتواند بهدرستی تصمیم بگیرد. این افراد در این شرایط بدون فکر کردن و بدون اینکه سعی کنند اطلاعاتی در مورد انتخاب شان به دست آورند، برای اینکه از این تنش و فشار رهایی یابند یکی از گزینهها را بدون فکر کردن انتخاب میکنند. درواقع انتخاب او به منزلۀ فرار است. به جای فرار بهتر است در صدد حل موضوع اصلی یعنی درمان اضطراب برآیید.
3. تصمیم گیری اجتنابی
بعضی از آدمها وقتی در موقعیت انتخاب و تصمیم برای مسائل مهم زندگی خود قرار میگیرند سعی میکنند از مسئله فرار کنند، این افراد خود را ضعیفتر از آن می بینند که بتوانند تصمیم بگیرند. مدام امروز و فردا می کنند، و با گفتن «بی خیال همه چیز درست میشود» به یک آرامش کاذب و زودگذر می رسند.
4. تصمیم گیری تکانهای
تکانه به زبان خیلی ساده یعنی هیجانهای زودگذر و شدید که آدم را به کاری وا میدارد. در تصمیمگیری تکانهای فرد سریع و بدون تفکر تصمیم میگیرد. تصمیمهایی که معمولاً خود افراد هم بعداً از کارشان تعجب میکنند. این روش یکی از خطرناکترین سبکهای تصمیمگیری است که ممکن است عواقب و پیامدهای ناخوشایندی برای فرد و اطرافیانش داشته باشد.
5. تصمیمگیری مطیعانه
تصمیم گیری مطیعانه براساس انتظاراتی است که دیگران از فرد دارند. این افراد خواستهها و اهداف خودشان را نادیده میگیرند و به راحتی اجازه میدهند دیگران به جای آنها انتخاب کنند. این افراد از اعتماد به نفس کافی برای روبرو شدن با مسائل و مسئولیتهای زندگی برخوردار نیستند و معمولاً با سپردن حق انتخاب به دیگران به نوعی میخواهند از پیامدهای انتخابشان شانه خالی کنند.
6. تصمیم گیری تقدیری
تصمیم گیری تقدیری زمانی اتفاق میافتد که افراد مهارتی برای گرفتن تصمیم ندارند. اصلاً به فکرشان هم نمیرسد خودشان هم قدرتی برای فکر و انتخاب دارند. همه چیز را به قضا و قدر نسبت می دهند و شانسی انتخاب می کنند. در باور این افراد همه شکستها و موفقیتهای افراد وابسته به شانس و بخت و اقبال است.
7. تصمیم گیری منطقی
تصمیم گیری منطقی سالمترین و بهترین روش است، چون فرد سعی میکند براساس فکر و منطق عمل کند. انتخاب بر اساس ارزشها و دانش تصمیم گیرنده میباشد. فرد تلاش میکند همه اطلاعات مورد نیاز را جمعآوری کند، همه جوانب کار را بسنجد و به پیامدهای احتمالی انتخابش خوب فکر کند و در نهایت یک تصمیم کاملاً آگاهانه هست.
مهارت تصمیم گیری | چطور تصمیم گیری درست داشته باشیم؟
- اگر سابقه تصمیمات اشتباه داشتهاید خودگویی منفی را کنار بگذارید و با اعتماد به نفس به جلو نگاه کنید.
- تصمیمات خود را ثبت کنید. با این کار بعد از گذشت زمان خواهید دید که هرچند، گاهی تصمیمات اشتباهی داشتهاید اما تصمیمات عالی بسیاری گرفته اید. در این صورت آگاهی و دیدگاه متعادل تری خواهید داشت و میتوانید به قدرت انتخاب خود بیشتر اعتماد کنید.
- مسلما تصمیم گیری نیاز به کمی زمان و انرژی ذهنی دارد و بهتر است در زمانی خاص روی موضوع تمرکز کنید.
- لیستی از مزایا و معایب تصمیم خود بنویسید حتی اگر فکر میکنید تقریبا دور از ذهن هستند.
- تحقیق و جستجو کنید گاهی تصمیم گیری کاری سخت و دشوار است. ممکن است اطلاعی در خصوص مسئله مورد نظر نداشته باشید. در این صورت میتوانید با مشورت کردن و مشاوره گرفتن و یا جستجوی آنلاین اطلاعات کافی و مفیدی بدست بیاورید.
- اهداف خود را مرور کنید. این اهداف به دو دسته تقسیم میشوند، اهداف کوتاه مدت و اهداف بلند مدت. گاهی سنجش هدف میتواند قدرت ما را برای گرفتن تصمیم درست بیشتر کند.
چگونه مهارت تصمیم گیری را در خود تقویت کنیم؟
در تصمیم گیری بهتر است با افراد آگاه، متخصص و با تجربه مشورت کنید.
- سعی کنید خودآگاهی تان را افزایش دهید.
- با حفظ و افزایش اعتماد به نفس اجازه ندهید دیگران برای شما تصمیم بگیرند.
- شهامت گرفتن تصمیم و انتخاب را در خود تقویت کنید.
- هدف گذاری در زندگی موجب تقویت مهارت تصمیم گیری میشود. افرادی که اهداف کوتاه مدت و بلند مدت دارند راحتتر و مناسبتر تصمیم میگیرند.
فرآیند تصمیم گیری
تصمیم گیرندگان ماهر و موثر از یک فرآیند هفت مرحله ای برای تصمیم گیری استفاده می کنند. با اینکه اکثر مواقع موقع تصمیم گیری های جزئی مثلا برای اینکه شام چه غذایی بپزید، لازم نیست همه این مراحل را مو به مو بگذرانید؛ اما این مراحل روشی عالی برای مواقعیست که قرار است تصمیمات بزرگ و مهمی مثل انتخاب یک استراتژی برای فروش بیشتر بگیرید.
1- مشکل را شناسایی کنید
اول از همه باید تصمیمی که نیاز است بگیرید را بفهمید و کاملا متوجه باشید که در مورد چه چیزی باید تصمیم بگیرید. این مرحله بسیار مهم است، چون مراحل بعدی بر اساس همین مرحله پایه ریزی می شوند. قبل از رفتن به مرحله بعدی، مطمئن شوید که کاملا متوجه اوضاع هستید، چیزی که از شما خواسته می شود را به خوبی می دانید و ابزارهایی که در دسترس دارید را می شناسید.
2- کمی جستجو کنید
برای گرفتن هر تصمیمی، شما به یک سری اطلاعات و داده های پیش زمینه نیاز دارید که به انتخاب گزینه مناسب کمک می کنند. گاهی اوقات برای رسیدن به این اطلاعات فقط کافیست به جزئیات موضوع توجه کنیم و بعضی مواقع هم به تحقیقات پیچیده تری نیاز است. این مرحله به شما کمک می کند تا اطلاعاتی که برای تصمیم گیری درست و مناسب نیاز دارید را شناسایی کنید.
3- تفکر خلاق داشته باشید
در این مرحله باید تا جایی که می توانید به راه حل های موجود فکر کنید. مهم نیست این راه حل ها خوب هستند یا بد، شما فقط باید همه گزینه های موجود را روی میز بگذارید. در این مرحله با خیال راحت به تمام راه هایی که می توان از طریق آنها مشکل را حل کرد فکر کنید. یادتان باشد در این قسمت هیچ گزینه ای بد نیست چون قرار است به همه نتایج ممکن فکر کنید. بعدا این فرصت را دارید که همه گزینه های طوفان فکری تان را به خوبی بررسی کنید.
4- گزینه هایتان را ارزیابی کنید
این مرحله همان جاییست که در آن باید نتایج بالقوه راه حل هایتان را دوباره بررسی کنید. در این مرحله لیست راه حل هایی که در قدم قبلی ارائه کرده اید را مرور و به این فکر کنید که کدامشان نتیجه بهتر و منطقی تری می دهند. فراموش نکنید که وقتی تمام گزینه ها را در نظر می گیرید، هدف نهایی تان را هم باید در ذهن داشته باشید. به این ترتیب مطمئنا می توانید تصمیم خوب و مناسبی بگیرید.
5- تصمیم بگیرید
حالا وقت آن رسیده که یکی از گزینه های مد نظرتان را انتخاب کنید. می توانید از یک راه حل یا ترکیبی از چند راه برای حل مشکلتان استفاده کنید. در این مرحله به گزینه های مرحله قبلی جامه عمل بپوشانید و تصمیمی که بهترین احساس را به شما می دهد انتخاب کنید.
– بر اساس تصمیمتان عمل کنید
وقتی تصمیمتان را گرفتید باید در راستای آن اقداماتی که به اجرای تصمیمتان کمک می کند را انجام بدهید. این اقدامات ممکن است گام های بزرگ یا کوچکی باشند؛ ولی به هر حال برای انجامشان باید متمرکز و مصمم باشید. در این مرحله از وارد کردن افراد دیگر و کمک گرفتن از آنها نترسید. به خصوص اگر قرار باشد تصمیم بزرگی بگیرید احتمالا به کمک همکاران و دوستانتان نیاز خواهید داشت.
7- به گذشته نگاه کنید
وقتی تصمیمتان را گرفتید و مدتی هم وقت برای دیدن تاثیرات آن داشتید، کمی وقت بگذارید و تصمیمتان را ارزیابی کنید. به این فکر کنید که آیا این تصمیم نتیجه ای که می خواستید را به شما داده است یا آنقدرها هم موفق نبوده؟ اختصاص دادن این زمان برای تأمل در تصمیم گیری راهی عالیست که از طریق آن نه تنها می توانید توانایی تصمیم گیری تان را بهبود ببخشید، بلکه به شناخت بیشتری از خودتان هم دست پیدا می کنید. حتی می توانید نظر دیگران را در مورد تأثیرات تصمیمی که گرفته اید بپرسید تا ببینید برداشت آنها از این تصمیم چیست.
انواع مهارت های تصمیم گیری
همانطور که گفتیم، تصمیم گیری مهارت بسیار مهمیست چون برای اینکه بتوانید یک تصمیم گیرنده خوب باشید به مهارت های کلیدی دیگری هم نیاز دارید. بیایید با هم بررسی کنیم و ببینیم برای تصمیم گیری بهتر به چه مهارت هایی نیاز داریم.
1- حل مسئله
مهارت شماره یک برای تصمیم گیری موثر، مهارت حل مسئله است. از آنجایی که تصمیم گیری نوعی حل مشکل و تعیین بهترین گزینه محسوب می شود، قطعا داشتن مهارت های قوی در حل مسئله، دارایی ارزشمندی محسوب می شود. اگر با یک طرز فکر منطقی سراغ مشکل و مسئله مورد نظر بروید، احتمال اینکه راه حل های مناسبی بدهید و تصمیم نهایی تان قوی باشد بیشتر می شود.
2- همکاری
تصمیم ها همیشه فقط توسط یک نفر گرفته نمی شوند. شما باید با استفاده از مهارت سازش و همکاری، بهترین تصمیمات را بگیرید. حتی وقتی خودتان به تنها تصمیم می گیرید باز هم کمک گرفتن دوستان و همکاران می تواند به شما کمک می کند تا به تصمیم بهتری برسید. همکاری هم در زمانی که قرار است تصمیم شخصی بگیرید و هم موقع گرفتن تصمیمات گروهی بسیار به شما کمک می کند
3- هوش هیجانی
هوش هیجانی یا EQ، در واقع توانایی مشاهده و درک احساسات خودتان و اطرافیانتان است. وقتی احساسات دیگران را در نظر می گیرید به یک تصمیم گیرنده قوی تبدیل می شوید. این مورد مربوط به تصمیم گیری شهودی است. هوش هیجانی در واقع توانایی شما برای دیدن واقعیت ها، احساسات و آمار و ارقام مختلف به شکلی متعادل است که به شما کمک می کند تصمیم خوبی بگیرید.
4- استدلال منطقی
این مهارت جزو مهارت های کلیدی در مراحل میانی فرایند تصمیم گیری است. استدلال منطقی توانایی ارزیابی و تجزیه و تحلیل کامل اطلاعات، گزینه ها و تصمیمات مختلف است که باعث قوی تر شدن تصمیم شما می شود. این مهارت بیشتر با استدلال مرتبط است؛ یعنی فرد تصمیم گیرنده به جای متکی بودن بر احساسات، روی واقعیات متمرکز است.
سایر مهارت های تصمیم گیری
با اینکه مهارت های گفته شده در بخش قبلی جزو مهارت های کلیدی تصمیم گیری محسوب می شوند؛ ولی این مسئله به این معنی نیست که بدون استفاده از این مهارت ها نمی توانید هیچ تصمیمی بگیرید. مهارت های دیگری هم وجود دارند که به شما کمک می کنند توانایی هایتان را در تصمیم گیری افزایش بدهید. به لیست زیر نگاهی بیندازید تا ببینید در حال حاضر کدام یک از مهارت های زیر را دارید و در چه زمینه هایی باید پیشرفت کنید.
- سازماندهی کردن: این مهارت به شما کمک می کند تا تمام اطلاعات مربوط به گذشته و همینطور گزینه ها و سایر ابزارها را به ترتیب سازماندهی کنید.
- مدیریت زمان: تصمیم گیری به موقع به معنای تصمیم گیری عجولانه و سریع نیست. مدیریت زمان برای صحیح انجام دادن کار طی 7 مرحله مربوط به تصمیم گیری مهارتیست که شما را از دیرگان متمایز می کند.
- مدیریت و رهبری: موقع همکاری و تصمیم گیری گروهی، یک نفر باید مسئولیت این تصمیمات را به عهده بگیرد و از اجرای آنها اطمینان حاصل کند. این اتفاق زمانی رخ می دهد که مهارت رهبری به خوبی وجود داشته باشد.
- خلاقیت: هر چه خلاقیت بیشتری در حل مسئله داشته باشید گزینه های بهتر و نتایج بالقوه بیشتری هم پیش رو خواهید داشت. علاوه بر این خلاقیت شما منجر به اجرای راه حل های خلاقانه ای برای حل مشکل می شود.
- اخلاق: تصمیم گیری اخلاقی نیز یکی دیگر از مهارت هاییست که به شما کمک می کند بهتر عمل کنید. نکته کلیدی در اینجا بررسی جوانب مثبت و منفی تصمیم از نظر اخلاقی است.
- تحقیق: هر چه در مراحل اولیه تصمیم گیری تحقیقات بیشتری انجام بدهید، آمادگی بیشتری برای تصمیم گیری کسب می کنید.
- تحلیل و بررسی: داشتن مهارت های تحلیلی قوی به شما کمک می کند تا از منطقی بودن تصمیماتتان اطمینان حاصل کنید.
- انعطاف پذیری: انعطاف پذیری و تفکر سریع به شما در تصمیم گیری کمک زیادی می کنند، چون گاهی اوقات مجبورید سازش کنید یا محدودیت های جدیدی پیش رویتان ظاهر می شوند و نحوه تصمیم گیری تان را تغییر می دهند.
