آیا تا به حال کسی را دیدهاید که از رفتن به مکانهای ناآشنا بترسد و حاضر به خروج از خانه خود نباشد؟ آگورافوبیا یا برزن هراسی واژهای است که برای توصیف افراد دچار این اختلال به کار میرود. اگر میخواهید با این اختلال بیشتر آشنا شوید، با این مطلب از سیمیاروم همراه باشید.
آگورافوبیا چیست؟
گذرهراسی نوعی اختلال اضطرابی است که در آن فرد مبتلا میترسد محیطی را که میشناسد یا امن میداند ترک کند. در موارد شدید، فرد مبتلا خانه خود را تنها محیط امن میداند و ممکن است برای روزها، ماهها یا حتی سالها از ترک خانه خود اجتناب کند.
آگورافوبیا به معنای بازار هراسی یا گذرهراسی است. به طور کلی، مبتلایان به این اختلال از رفتن به مکانهای عمومی شلوغ (مانند سوپرمارکتها، مراکز خرید، مترو، قطار، هواپیما و فرودگاهها) بیشترین ترس را دارند. با این حال، هر مکان عمومی، حتی یک مسجد ساکت یا یک پارک خالی نیز ممکن است برای فردی مبتلا تهدید کننده به نظر برسد، چرا که با خطر ناتوانی در خروج از موقعیت یا رویارویی با موج جمعیت همراه است.
به طور معمول، این اختلال به شکل یک اضطراب خفیف در مورد یک رویداد، مکان یا موقعیت خاص شروع میشود که به تدریج به یک ترس عمومی از حضور در جمع تبدیل میشود. روانشناسان معتقدند ریشه برزن هراسی ترس از اضطراب جسمی و روانی، دچار شدن به پنیک یا از دست دادن کنترل و شرمساری است.
آگورافوبیا یک نوع اختلال اضطرابی است که در آن از یک موقعیت خاص میترسیم و از آن موقعیت دوری میکنیم.
در این موقعیتها ما به اشتباه احساس گیر افتادن یا بیپناهی میکنیم، مانند سوار شدن در وسایل نقلیه عمومی یا بودن در میان جمعیت زیاد در محیط سرپوشیده یا حتی فضای آزاد.
معنی آگورافوبیا چیست؟ این واژهی ترکیبی، از دو بخش شکل گرفته: آگورا (واژه یونانی) به معنی محل تجمع و فوبیا (واژه انگلیسی) به معنی ترس.
علائم آگورافوبیا
علائم معمول آگورافوبیا شامل انواع ترس هستند، مانند ترس از:
- تنها بیرون آمدن از خانه
- هرگونه تجمع افراد یا صفها
- فضاهای محدود مانند تالار سینما و نمایش، آسانسور یا مغازههای کوچک
- فضاهای بسیار باز مانند پارکها، پلها یا مراکز خرید بزرگ
- استفاده از وسایل حملونقل عمومی، مانند اتوبوس، قطار یا هواپیما
برای ما افراد مبتلا به آگورافوبیا، قرار گرفتن در چنین موقعیتهایی باعث ایجاد نگرانی زیاد میشوند؛ زیرا اگر دچار حمله هراس (پنیک) یا سایر علائم ناتوانکننده شویم، نمیتوانیم فرار کنیم یا از کسی کمک بگیریم.
علاوه بر علائم فوق، در تشخیص آگورافوبیا مسایل زیر هم باید وجود داشته باشند:
- ترس و نگرانی زیاد فقط در صورت قرار گرفتن در موقعیتهای خاص
- عدم تناسب میزان ترس واضطراب ما با میزان واقعی خطر در آن موقعیت
- اضطراب و ترس زیاد و در نتیجه، پرهیز از برخی موقعیتهای اجتماعی یا کاری
- تداوم این حالت برای مدت حداقل شش ماه یا بیشتر
علت آگورافوبیا
این اختلال معمولاً با یک رویداد استرسزا شروع میشود، برای مثال، فرد ممکن است شغل خود را از دست بدهد یا رابطه عاشقانهاش به پایان برسد. در پی این رویدادهای استرسزا، شخص احساس ناراحتی میکند و ارتباط خود را با دنیای بیرون محدود میکند که به آن رفتار اجتنابی میگویند. هر چه مدت زمان بیشتری از انزوای فرد بگذرد، لیست مکانهای عمومی خارج از محدوده امن طولانیتر میشود تا زمانی که شخص در خانه خود محبوس میشود.
موارد دیگری از نیز ابتلا به این اختلال دیده میشود که در پی یک رویداد استرسزا در زندگی بیمار دچار حمله پانیک میشود. از آنجایی که حملات پانیک بسیار ناخوشایند هستند، فرد ممکن است از هر موقعیت یا مکانی که فکر میکند ممکن است باعث حمله دیگری شود اجتناب کند تا زمانی که در نهایت از بسیاری از موقعیتها و مکانها بترسد و از آنها اجتناب کند.آگورافوبیا را نمیتوان به یک علت واحد نسبت داد. علاوه بر مسایل مادرزادی و ژنتیک، وجود سایر بیماریها، تجارب یادگیری شده مانند دیدن موقعیتهای بی پناهی در سایر افراد، استرسهای محیطی و به طور کلی همه مسائلی که در پرورش ما نقش داشتهاند، باعث بروز بیماری آگورافوبیا میشوند.
اختلال هراس و آگورافوبیا
برخی از ما مبتلایان به آگورافوبیا، همزمان دچار هراس پنیک یا هراس هم هستیم. اختلال هراس هم نوعی دیگر از اختلالات اضطرابی به شمار میآید که به خاطر آن، گاهی دچار حملات ناگهانی اوج ترس و وحشت میشویم.
عوامل خطرزای آگورافوبیا
آگورافوبیا میتواند از کودکی آغاز شود، اما اکثر مبتلایان از سنین اواخر نوجوانی تا اواسط جوانی (به طور معمول پیش از ۳۵ سالگی) آن را احساس میکنند. اگرچه ممکن است در برخی موارد افراد میانسال هم به آن مبتلا شوند.
زنان بیش از مردان به آگورافوبیا مبتلا هستند. سایر عواملی که احتمال ابتلا به آگورافوبیا را بیشتر میکنند، عبارتند از:
- ابتلا به اختلال هراس یا پنیک و انواع فوبیا
- پاسخ دادن به حملههای هراس (پنیک) با ترس بیش از حد و دوری از موقعیت
- تجربه قبلی وقایع پراسترس در زندگی، مانند قربانی سوءاستفاده بودن، مرگ والدین یا تحت حمله قرار گرفتن
- درگیری یکی از اقوام نزدیک با آگورافوبیا
عوارض آگورافوبیا
اختلال آگورافوبیا میتواند بهشدت، فعالیتهای زندگی ما را محدود کند. اگر آگورافوبیا شدید باشد، حتی نمیتوانیم از خانه بیرون برویم.
بدون درمان، برخی از مبتلایان به این بیماری، خانهنشینی را برای سالها تجربه خواهند کرد و بهشدت به کمک سایرین وابسته خواهند شد.
احتمال همزمانی ابتلا به آگورافوبیا و اختلالات زیر زیاد است: افسردگی
اعتیاد به مواد مخدر یا الکل
سایر اختلالات ذهنی، بهخصوص اختلالات اضطرابی و اختلالات شخصیتی
پیشگیری از آگورافوبیا
هر چه بیشتر از موقعیتهایی که باعث ترسمان میشود دوری کنیم، اضطراب ما بیشتر میشود. اگر از قرار گرفتن در موقعیتهای عادی که قبلا با آنها مشکل نداشتیم، کمی میترسیم، باید بیشتر و بیشتر خود را در آن موقعیتها قرار دهیم یا بیشتر به آن محلها برویم.
اگر این کار را به تنهایی نمیتوانیم تکرار کنیم، از یکی از اطرافیان کمک بگیریم یا زودتر به روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنیم.
چگونه میتوان از آگورافوبیا پیشگیری کرد؟
هیچ راه مطمئنی برای جلوگیری از گذرهراسی وجود ندارد. با این حال، هر چه شخص بیشتر از موقعیتهایی که از آنها میترسد اجتناب کند، میزان اجتناب و اضطراب افزایش مییابد. در صورتی که شخص متوجه شد که برای رفتن به برخی مکانها دچار ترس خفیف است، برای پیشگیری از تشدید بازار هراسی باید سعی کند قبل از غلبه ترس هر چه بیشتر رفتن به آن مکانها را تمرین کند. اگر این کار برای شخص به تنهایی دشوار است، میتواند از یکی از اعضای خانواده یا دوست خود بخواهد که با او همراه شود یا از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرد. همراه شدن حضور در اجتماع با حملات پانیک باید هر چه سریعتر درمان شود چراکه تشدید علائم باعث دشواری درمان میشود.
تشخیص آگورافوبیا
برای تشخیص آگورافوبیا موارد زیر کمککننده است:
- علائم و نشانههای آگورافوبیا
- مصاحبه با یک روانپزشک یا روانشناس درباره آگورافوبیا
- معاینه توسط پزشک برای رد سایر بیماریهایی که میتوانند با علائم مشابه آگورافوبیا همراه باشند
تشخیص معمولاً بر اساس علائم گزارش شده توسط خود مراجع انجام میگیرد. همچنین، متخصص سلامت روان گزارشی در مورد ماهیت اضطراب، سابقه آن، و شدت علائم میگیرد. برای دریافت تشخیص برزن هراسی مراجع باید مواردی داشته باشد:
- حداقل در دو موقعیت مختلف، مانند فضاهای باز، مناطق شلوغ، یا حمل و نقل عمومی، دچار ترس شدید باشد.
- گیر کردن در موقعیت آگورافوبیک برای او تقریباً همیشه با واکنش اضطرابی همراه باشد.
- دچار ترسی باشد که متناسب با تهدید نیست.
- رفتارهای اجتنابی یا پریشانی، روال عادی، کار، مدرسه و روابط وی را مختل کرده باشد.
- حداقل شش ماه این علائم را تجربه کند.
- وجود علائم با سایر اختلالات و بیماریهای جسمی و روانی قابل توضیح نباشد.
درمان آگورافوبیا
گذرهراسی به خوبی به درمان پاسخ میدهد. گزینههای درمانی پیشنهادی توسط درمانگر به شرایط و ترجیحات مراجع بستگی دارد، اما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- دارودرمانی، مانند داروهای ضد افسردگی یا داروهای ضد اضطراب
- درمان شناختی رفتاری و مواجهه درمانی
- مشاوره و گفتگو درمانی
- آموزش تمدد اعصاب
- گروههای حمایتی
- آموزش روشهای خودیاری برای مدیریت آگورافوبیا
- درمان اضطراب ناشی از اگوروفوبیا با دستگاه TDCS
درمان آگورافوبیا
برای درمان آگورافوبیا باید هم درمان دارویی و هم رواندرمانی در نظر گرفته شوند. کمی زمان لازم است تا آثار بهبودی در ما نمایان شود؛ پس باید شکیبا باشیم و با مراجعه منظم به روانپزشک و روانشناس درمان آگورافوبیا را پیگیری کنیم.
رواندرمانی
در جلسات رواندرمانی، روانشناس برای ما اهداف درمانی مشخص میکند و برخی مهارتهای عملی را برای کاهش اضطراب به ما یاد میدهد. درمانِ شناختی رفتاری یکی از موثرترین درمانها برای رفع اختلالات اضطرابی از جمله اختلال آگورافوبیا محسوب میشود.
داروها
برخی از داروهای ضدافسردگی موثرترین داروها برای درمان آگورافوبیا به شمار میروند. اگر آگورافوبیا بهخصوص با اختلال هراس یا پنیک همراه باشد، داروهایی از خانواده مهارکنندگان انتخابی بازجذب سروتونین (یکی از مواد انتقالدهنده پیام عصبی در دستگاه عصبی) توسط روانپزشک تجویز میشوند.
برخی از داروهای ضداضطراب مانند خانواده بنزودیازپینها هم ممکن است تجویز شوند. دقت کنیم که بنزودیازپینها به طور معمول برای مدت کوتاه تجویز میشوند و از ادامه مصرف آنها بیش از دوره درمانی تجویزشده توسط روانپزشک باید بپرهیزیم.
تغییرات شیوه زندگی
تردیدی نیست که آگورافوبیا زندگی را برای ما دشوار کرده است. برای درمان آگورافوبیا باید از متخصصین کمک بگیریم و در عین حال خودمان هم با رعایت نکات زیر درگیر ترس و اضطراب بیمورد نشویم.
- به برنامه درمانی آگورافوبیا ارائه شده توسط روانپزشک و روانشناس پایبند باشیم
- از موقعیتهایی که ما را مضطرب میکنند فرار نکنیم، بلکه با وجود دشواری، خودمان را در آن موقعیتها قرار دهیم.
- مهارتهای آرام شدن و ریلکسیشن را بیاموزیم.
- به پیشنهاد دیگران برای نوشیدنیهای الکلی و مواد مخدر «نه» بگوییم.
- خواب کافی، ورزش مناسب و تغذیه سالم را با جدیت دنبال کنیم.
- در صورت صلاحدید روانشناس، در برنامههای گروهدرمانی شرکت نماییم.
تخصصان حوزه سلامت روان معمولاً برای درمان بازارهراسی ترکیبی از دارو درمانی و رفتار درمانی شناختی (CBT) که نوعی روان درمانی است را پیشنهاد میکنند. مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین که به نام SSRI شناخته میشوند، میتوانند به درمان گذرهراسی کمک کنند، اما ممکن است نتیجه دهی آنها ۲ تا ۴ هفته طول بکشد.. بنزودیازپینها نیز جز داروهای آرام بخش هستند که میتوانند علائم اضطراب را در کوتاه مدت تسکین دهند. با این حال، خطر وابستگی به این داروها زیاد است.
روان درمانی به روش CBT گزینه دیگر پیش روی مراجعان است. در این رویکرد، فرد با درمانگر کار میکند تا علل و علائم اضطراب خود را بررسی کند و راههای جدیدی برای رویارویی با ترس هایش پیدا کند. CBT بر تغییر نحوه تفکر و واکنش فرد به شرایط خاص تمرکز دارد. در این روش تکنیکهای زیر آموزش داده میشوند:
- روشهای جدید رویارویی با موقعیتهایی که علائم گذرهراسی را در شخص تحریک میکند
- روشهای جدید مدیریت استرس و علائم آگورافوبیا
- تکنیکهایی برای مدیریت ترس، مانند تمرینات تنفس عمیق
